قفل PDF به چند نوع محدودیت گفته میشود: رمز بازکردن فایل، قفل پرینت، قفل کپی و بازشدن فقط داخل یک اپلیکیشن. همهٔ این‌ها کار را برای خریدار معمولی سخت می‌کنند، اما هیچ‌کدام نمی‌گویند فایل پخششده از دست چه کسی بیرون آمده. اگر هدفتان جلوگیری از پخش جزوه است، قفل بهتنهایی کافی نیست.
قفل PDF دقیقاً چه چیزی را قفل میکند؟
وقتی می‌گوییم فایل را قفل کردیم، معمولاً یکی از این چهار روش منظور است:
- رمز بازکردن: فایل بدون رمز باز نمیشود. محتوا رمزنگاری میشود و بدون رمز قابل خواندن نیست.
- قفل پرینت، کپی و ویرایش: فایل باز میشود، اما برنامهٔ PDFخوان دکمهٔ چاپ یا کپی متن را غیرفعال میکند.
- بازشدن فقط داخل اپ: مثل کتاب‌خوان‌های فروشگاه‌های کتاب الکترونیکی که فایل را بیرون از اپ نمی‌دهند.
- واترمارک یکسان: اسم یا آرم مؤلف روی همهٔ نسخه‌ها. این قفل نیست، اعلام مالکیت است.
دو مورد اول جزو امکانات خود قالب PDF است و بیشتر برنامه‌های ساخت PDF گزینه‌اش را دارند. ظاهرشان شبیه است، اما کارشان فرق زیادی دارد.
رمز بازکردن و رمز مجوزها در PDF چه فرقی دارند؟
هر فایل PDF می‌تواند دو رمز جدا داشته باشد. رمز کاربر (user password) فایل را رمزنگاری میکند و تا رمز را وارد نکنید، فایل باز نمیشود. رمز مالک (owner password) که برنامهها گاهی رمز مجوزها یا رمز مؤلف هم صدایش می‌کنند، جلوی بازشدن فایل را نمیگیرد. فقط تعیین میکند خواننده بعد از بازکردن فایل اجازهٔ چه کارهایی را دارد.
طبق راهنمای رمزنگاری PDF در مستندات Pdftools، این اجازه‌ها با چند پرچم مجوز (permission flag) تعیین می‌شوند:
- تغییر محتوای سند
- کپی یا استخراج متن و تصویر
- افزودن یا تغییر یادداشت‌ها و فیلدهای فرم
- چاپ با کیفیت پایین یا بالا
- پر کردن فرم و امضای دیجیتال
- جابه‌جا کردن، چرخاندن یا حذف صفحه‌ها
همان راهنما می‌گوید فایلی که رمز کاربر دارد، رمز مالک هم دارد، و رمز ضعیف را میشود با امتحان کردن پشت‌سرهم پیدا کرد. قفل پرینت و کپی که فروشنده‌های جزوه بیشتر سراغش می‌روند، کار رمز مالک است، نه رمز کاربر. یعنی متن فایل برای خواندن رمزنگاری نشده و فقط یک «اجازه نداری چاپ کنی» کنارش نشسته است.
چرا قفل PDF زود باز میشود؟
چون اجرای قفل پرینت و کپی با برنامهٔ PDFخوان است، نه با خود فایل. عبارت‌هایی مثل «شکستن قفل pdf انلاین»، «برای پرینت» و «برای کپی» را مردم جستجو می‌کنند و سایت و اپ زیادی هم برایشان ساخته شده. دلیلش این‌هاست:
- قفل پرینت و کپی یک درخواست است، نه یک دیوار. طبق بخش رمزنگاری مقالهٔ PDF در ویکی‌پدیا، رمز مالک فایل را رمزنگاری نمیکند و رعایت محدودیت‌ها به نرم‌افزار خواننده سپرده شده است. به نوشتهٔ همین مقاله، بیشتر PDFخوان‌های رایگان و متن‌باز این محدودیت‌ها را نادیده می‌گیرند.
- مستندات رمزنگاری در ابزار متن‌باز qpdf صریح‌تر است: امنیت این محدودیت‌ها فقط به نرم‌افزار بستگی دارد و هیچ راهی نیست که برنامه‌ای را مجبور به رعایتشان کنید.
- رمز با خود فایل دستبهدست میشود. خریدار باید رمز را بداند تا فایل را بخواند. همان رمز را زیر فایل در گروه می‌نویسد و قفل عملاً بی‌اثر میشود.
- هیچ قفلی جلوی اسکرین‌شات را نمیگیرد. حتی اپ‌هایی که اسکرین‌شات را می‌بندند، جلوی عکس گرفتن با یک گوشی دیگر را نمی‌گیرند.
- قفل سخت به خریدار واقعی ضرر می‌زند. محصلی که پول داده و نمی‌تواند جزوه را برای خودش پرینت بگیرد، بار بعد سراغ نسخهٔ رایگان تلگرامی می‌رود.
پس قفل بیشتر خریدار درستکار را محدود میکند. کسی که از اول قصد پخش دارد، با یک برنامهٔ دیگر یا یک عکس ساده از صفحه راهش را پیدا میکند و شما هم نمی‌فهمید آن نسخه از کجا آمده.
هشدار خود Acrobat دربارهٔ قفل PDF چیست؟
شرکت Adobe که قالب PDF را ساخته، این ضعف را پنهان نمیکند. ویکی‌پدیا در همان بخش می‌نویسد وقتی در Acrobat برای فایل محدودیت چاپ یا ویرایش می‌گذارید، برنامه هشدار می‌دهد که این محدودیت‌ها امن نیستند و بعد از پخش شدن فایل تضمینی برایشان نیست.
مشکل این است که خریدار مجبور نیست فایل را با برنامه‌ای باز کند که قفل را رعایت میکند. فروشنده‌ای که با این قفل خیالش راحت میشود، روی رفتار برنامه‌ای حساب کرده که انتخابش دست خریدار است.
از رمزگذاری PDF کجا استفاده کنیم؟
رمزگذاری بی‌فایده نیست؛ فقط کارش چیز دیگری است. رمز کاربر برای محرمانه ماندن فایل در مسیر ارسال خوب است، نه برای کنترل کسی که فایل را قانونی گرفته. این موارد جای درست آن است:
- فایلی که با ایمیل یا فلش به یک نفر مشخص می‌دهید و نگرانید در مسیر دست کس دیگری بیفتد
- نسخهٔ پیش‌نویس که فقط ویراستار باید ببیند
- مدارک شخصی مثل کارنامه یا قرارداد
- پاسخ‌نامه‌ای که می‌خواهید زودتر بفرستید و رمزش را بعد از آزمون اعلام کنید
اگر رمز می‌گذارید، رمز را از راهی جدا از خود فایل بفرستید؛ مثلاً فایل را با ایمیل و رمز را با پیامک. رمز هم بلند و غیرقابل‌حدس باشد، چون رمز کوتاه با امتحان پشت‌سرهم پیدا میشود.
برای فروش جزوه به صدها نفر، رمز مشترک مثل کلیدی است که زیر پادری همهٔ همسایه‌ها گذاشته شده.
چه چیزی پخش جزوه را واقعاً کم میکند؟
آدم‌ها فایلی را که اسم و شمارهٔ خودشان رویش است، در گروه نمی‌گذارند. این همان ایدهٔ نسخهٔ اختصاصی هر خریدار است:
- هر خریدار به جای یک فایل مشترک، نسخهٔ خودش را میگیرد.
- مشخصات احرازشدهٔ خریدار کم‌رنگ روی صفحه‌ها می‌آید؛ طوری که خواندن را سخت نکند.
- نشانههای کوچک دیگری هم در صفحه هست که حتی در اسکرین‌شات و عکس هم باقی می‌مانند.
این روش پخش را غیرممکن نمیکند، اما آن را پرهزینه و قابلردیابی میکند. خریدار می‌داند اگر فایل در کانالی بچرخد، از نسخهٔ او بیرون آمده. دربارهٔ فرق این روش با واترمارک ساده در واترمارک PDF چیست؟ مفصل نوشته‌ایم.
مقایسهٔ قفل PDF و نسخهٔ اختصاصی در یک نگاه
- رمز بازکردن: خریدار واقعی کمی اذیت میشود، با اسکرین‌شات دور زده میشود و پخش‌کننده را مشخص نمیکند.
- قفل پرینت و کپی: خریدار واقعی اذیت میشود، با اسکرین‌شات دور زده میشود و پخش‌کننده را مشخص نمیکند.
- بازشدن فقط داخل اپ: خریدار به یک اپ بسته میشود، با عکس گرفتن از صفحه دور زده میشود و پخش‌کننده را مشخص نمیکند.
- واترمارک یکسان: خریدار اذیت نمیشود، با اسکرین‌شات باقی می‌ماند، اما روی همهٔ نسخه‌ها یکی است و پخش‌کننده را مشخص نمیکند.
- نسخهٔ اختصاصی هر خریدار: خریدار اذیت نمیشود، نشانه‌ها در اسکرین‌شات هم می‌مانند و پخش‌کننده قابلردیابی است.
پیش از فروش جزوه چه چیزهایی را چک کنیم؟
پیش از اینکه لینک جزوه را در کانال یا گروه کلاس بگذارید، این فهرست را مرور کنید:
- هدفتان را روشن کنید. اگر فقط یک نفر باید فایل را ببیند، رمز کاربر کافی است. اگر می‌خواهید صدها نفر بخرند و پخش کم شود، دنبال ردیابی باشید، نه قفل.
- اگر خریدار قرار است جزوه را چاپ کند و کنار کتاب بخواند، قفل پرینت نگذارید. اول از همه خود او را اذیت میکند.
- نسخهٔ اصلی و بی‌نشان فایل را فقط پیش خودتان نگه دارید و برای هیچ‌کس، حتی همکار، نفرستید.
- روی صفحهٔ اول نام خودتان، عنوان جزوه و تاریخ ویرایش را بنویسید تا معلوم باشد اثر متعلق به کیست و کدام نسخه است.
- نمونهٔ رایگان را جدا بسازید: چند صفحه از وسط جزوه، نه کل فایل با یک رمز.
- از قبل بدانید اگر فایل پخش شد چه می‌کنید: نسخهٔ پخششده را ذخیره کنید و از کانال یا گروه نشانی و اسکرین‌شات بگیرید.
- کاری کنید که هر خریدار نسخهٔ خودش را بگیرد. در این فهرست فقط همین مورد است که بعد از پخش هم چیزی به شما می‌گوید.
بایداکس این کار را چطور انجام می‌دهد؟
بایداکس (BuyDocs) وب‌سرویسی است که به فروشنده ابزار فروش امن فایل PDF می‌دهد. فایل را یک‌بار بارگذاری می‌کنید و یک لینک فروش می‌گیرید. این لینک را در کانال، گروه یا اینستاگرام خودتان می‌گذارید. هر کس بخرد، نسخه‌ای با مشخصات احرازشدهٔ خودش دریافت میکند و می‌تواند آن را عادی بخواند و پرینت بگیرد؛ قفلی سر راهش نیست. اگر روزی نسخه‌ای پخش شد، مسیر شناسایی پخش‌کننده باز است.
برای فروش با این لینک به سایت، درگاه پرداخت یا اینماد نیاز ندارید؛ خریدار در صفحهٔ بایداکس پرداخت میکند. اگر حوصلهٔ ثبت‌نام ندارید، فایل PDF را در پیام‌رسان بله بفرستید تا تیم بایداکس محصول را برایتان بسازد.
اگر به دنبال راه‌های بیشتری هستید، ۵ راهکار عملی جلوگیری از پخش جزوه در تلگرام را هم بخوانید.
سوالات متداول
آیا رمزگذاری PDF بهتنهایی جلوی پخش را میگیرد؟
خیر، رمزگذاری PDF بهتنهایی جلوی پخش را نمیگیرد، چون رمز همراه فایل دستبهدست میشود و بعد از بازشدن فایل هیچ کنترلی روی آن نمیماند.
رمز مالک PDF با رمز بازکردن چه فرقی دارد؟
رمز بازکردن یا رمز کاربر فایل را رمزنگاری میکند و بدون آن فایل باز نمیشود، اما رمز مالک فقط مجوزهایی مثل چاپ، کپی و ویرایش را تعیین میکند. اجرای این مجوزها به برنامهٔ PDFخوان بستگی دارد و همهٔ برنامهها رعایتشان نمیکنند.
قفل پرینت PDF بهتر است یا واترمارک؟
برای جزوهٔ فروشی واترمارک اختصاصی هر خریدار بهتر است، چون قفل پرینت خریدار واقعی را اذیت میکند و در عوض پخش‌کننده را هم مشخص نمیکند.
آیا راهی برای جلوگیری صددرصدی از پخش PDF وجود دارد؟
خیر، هیچ روشی پخش PDF را صددرصد متوقف نمیکند، چون هر چیزی که روی صفحه دیده میشود قابل عکس گرفتن است. هدف واقعبینانه این است که پخش پرهزینه و قابلردیابی باشد.
اگر جزوهام پخش شد چه کنم؟
اول نسخهٔ پخششده و نشانی کانال یا گروهی را که در آن دیدید ذخیره کنید، بعد از روی نشانههای نسخه ببینید از دست چه کسی بیرون آمده. مسیر حقوقی را در کپیرایت جزوه در ایران توضیح دادهایم.
اگر جزوه یا کتاب PDF دارید، صفحهٔ فروش خودتان را در بایداکس بسازید.